Perlau Cudd a Bwyd

Y llecynnau ‘cudd’ gorau yw’r rhai y byddwch chi’n dod ar eu traws drosoch eich hun. Ond dyma 10 lle sy’n llai adnabyddus y daethom ni ar eu traws wrth grwydro, ac rydym ni’n siŵr y byddwch chi’n eu hoffi.

Ynys Enlli

Sunset and Bardsey Island courtesy of Bardsey Island Trust
Ynys Enlli gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli

Enlli yw ‘ynys yr 20,000 o seintiau’, a gladdwyd yma yn ôl y chwedl, ganrifoedd yn ôl. Mae hynny gryn, gryn dipyn yn fwy na’r boblogaeth bresennol (sef 4 yn unig). Bu Enlli’n gyrchfan i encilio, ac i bererindota iddo erioed. Gallwch fynd am y dydd, neu gallwch aros yn un o’r naw bwthyn hunanarlwyo, a dyna’r ffordd orau o weld y miloedd adar drycin Manaw sy’n dod â’r ynys yn fyw dros nos wrth iddynt ddychwelyd fel ysbrydion i’w tyllau yn y ddaear. Mae enw Enlli’n ein hatgoffa o’r cerrynt cryf sy’n rhuthro drwy Swnt Enlli, y darn o ddŵr sy’n gwahanu’r Afallon hon oddi wrth y tir mawr.

Porth Neigwl

Mae’r Saeson wedi bedyddio’r lle yn Hell’s Mouth, ac efallai ei bod hi’n uffern i forwyr yr hen ddyddiau wrth iddynt geisio morio i safnau enfawr y traeth pedair milltir o hyd yn nannedd drycinoedd yr Iwerydd. Ond heddiw, dyma nefoedd i syrffwyr, ac mae ysgolion syrffio’n cynnal cyrsiau dyddiol yma. Mae’r tonnau’n cynyddu yn eu maint wrth i chi fynd tua gogledd y traeth. Yn ôl y syrffwyr lleol, mae’r tonnau gorau i’w cael drws nesaf ym Mhorth Ceiriad (ond pan fydd y môr yn arw, dim ond arbenigwyr ddylai fentro).

Mochras

Aerial view of Shell Island
Mochras

Mae Mochras, ‘ynys y cregyn’, yn lleoliad i un o’r meysydd gwersylla mwyaf yn Ewrop, ond y rheswm y bydd gwersyllwyr gymaint wrth eu bodd yma yw ei bod hi wastad yn bosib dod o hyd i gilfach breifat ymysg y twyni, y coed a’r dolydd sy’n dal i gynnig naws ‘gwersylla gwyllt’ i’r lle, er bod yma bob anghenraid modern. Bydd stormydd y gaeaf yn adnewyddu’r cregyn bob blwyddyn, felly mae hi bron yn amhosib troedio’r tywod heb sathru rhai o’r 200 rhywogaeth wahanol y gellir eu casglu yma.

Borth

Sunrising over sunken forest
Coedwig danfor Borth

Mae traeth hiraf Ceredigion yn rhedeg am dair milltir 95km) o Borth hyd at dwyni tywod Gwarchodfa Natur Genedlaethol Dyfi Ynyslas. Pan fydd y llanw ar drai mawr, datgelir boncyffion hynafol coedwig sy’n 5,000 mlwydd oed. Yn ôl y chwedl dyma Gantre'r Gwaelod, a foddwyd gan y môr ar ôl i Seithennyn y porthor feddwi ac anghofio cau’r llifddorau.

Ynyshir

A view of the outside of Ynyshir with blue skies above
Ynyshir, Canolbarth Cymru gan Ynyshir

Roedd y Frenhines Fictoria’n berchen ar Neuadd Ynyshir ar un adeg, a doi yma i ddianc i’r arfordir. Bellach mae gerddi’r plas yn warchodfa gan yr RSPB, ac enw’r tŷ yw Ynyshir (heb y ‘Neuadd’) – bwyty ag ystafelloedd sydd wedi derbyn seren Michelin. Mae’r bwyd yn anghredadwy: mae bwydlenni blasu’r cogydd-berchennog Gareth Ward yn cymysgu blasau lleol a rhyngwladol â steil eithriadol.

Pwll y Wrach

Pwll y Wrach yw un o olygfeydd mwyaf trawiadol arfordir Sir Benfro: twll crwn enfawr a ffurfiwyd wrth i ogof ddymchwel, a gysylltir â’r môr gan dwnnel. Mae llwybr yr arfordir yn mynd â chi dros ben y bwa; gall caiacwyr (a morloi) fynd ar y llwybr tanddaearol a glanio ar draeth o gerrig mân yn y ceudwll ei hun.

Llys Meddyg

Oherwydd, y naws dawel a diffwdan a geir yn Nhrefdraeth (neu Tidrath, yn ôl yr acen leol), anodd gweld ar yr olwg gyntaf pam fod y dref fach ddeniadol hon ar aber Afon Nyfer yn denu cynifer i ogledd Sir Benfro. Mae gan Llys Meddyg fwyty ac ystafelloedd cysgu, ynghyd â thŷ mygu’i hun, dewislen goctels a seiliwyd ar y gwirod llawn perlysiau a wnaed yn y lle, ac mae’n cynnal sawl cwrs ar thema bwyd (fforio, torri pysgod a’u mygu, bwtsiera).

Melin Tregwynt

Woman browsing the bags at Melin Tregwynt in Pembrokeshire
Melin Tregwynt, Sir Benfro

Lleolwyd melin wlân yn y cwm bach coediog hwn ers yr 17eg, pan fyddai ffermwyr lleol yn dod â chnu’u defaid yma i’w droelli’n edafedd a’i wehyddu’n flancedi. Yr un teulu fu’n berchen ar y lle ers 1912, ac mae Melin Tregwynt yn dal i wneud deunyddiau yn y dull traddodiadol. Hyfryd a hynafol hyd yn hyn – ond diolch i’w llygad graff am ddyluniadau modern, mae’r cynhyrchion hyn bellach yn ffefrynnau mewn gwestai moethus a chan ddilynwyr ffasiwn ledled y byd.

Y Lagŵn Glas

Blue Lagoon, Abereiddy
Y Lagŵn Glas, Abereiddi gan Wales on View

Hen chwarel lechi yw’r Lagŵn Glas - 'Y Sinc', a foddwyd yn bert gan y môr, gan adael lagŵn gwyrddlas yn ei lle. Mae cyfres ryngwladol plymio clogwyn Red Bull wedi ymweld â’r lle dair gwaith, ond gall unrhyw un roi cynnig arni – dim ond pum munud o waith cerdded (neu gaiacio) o faes parcio Abereiddi yw e. Fel arfer bydd yma grwpiau yma’n arfordira ac yn cael hwyl, gan geisio magu digon o hyder i gwblhau’r naid 12m o’r copa.

Y Fferm Drychfilod

Inside the Grub Kitchen, Pembrokeshire, a scene of tables and chairs in a light-filled room
Y Fferm Drychfilod, Sir Benfro

Yr entomolegydd, ffermwr trychfilod a chyflwynydd teledu Dr Sarah Beynon sy’n rhedeg y fferm weithredol hon, gyda’i chanolfan ymchwil a’i hatyniad i ymwelwyr, ar gyrion Tyddewi. Mae gan y Fferm Drychfilod ddigonedd o negeseuon gwyddonol difrifol i’w rhannu am ecoleg a chynaliadwyedd, ond mae hefyd yn llawer iawn o sbort, yn enwedig os oes gennych chi blant. Mae bwydlen y caffi’n cynnwys llawer o drychfilod bwytadwy, yn ddigon naturiol.